Przejdź do treści
Rejestry i dokumentacja

System kaucyjny w gastronomii 2026

Autor: Zaktualizowano: 10 min czytania
System kaucyjny w gastronomii 2026

System kaucyjny w praktyce lokalu gastronomicznego: kiedy pobierać kaucję 50 gr i 1 zł, sprzedaż na miejscu i na wynos, kasa fiskalna i wdrożenie.

System kaucyjny działa w Polsce od października 2025 r. (ustawa określa dzień uruchomienia systemu jako dzień nie wcześniejszy niż 1 października 2025 r., art. 8 pkt 15ba ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi). Jeśli w Twoim lokalu sprzedajesz napoje w butelkach PET, puszkach albo szklanych butelkach wielorazowych objętych kaucją, ten system może dotyczyć także Ciebie, niezależnie od tego, czy prowadzisz restaurację, bar, food trucka czy małą kawiarnię. Dostawcy doliczają kaucję do napojów już na wcześniejszych etapach dystrybucji, a Ty musisz wiedzieć, kiedy ją pobierać od klienta, jak ewidencjonować i co z opakowaniami. To kolejny obowiązek środowiskowy obok rejestru BDO, który również obejmuje gastronomię. W tym artykule wyjaśniam, co system kaucyjny oznacza w praktyce dla lokalu gastronomicznego: kiedy pobierasz kaucję, jak wygląda sprzedaż na miejscu i na wynos, co z kasą fiskalną i od czego zacząć.

Czym jest system kaucyjny i jakie opakowania obejmuje

System kaucyjny to ogólnopolski mechanizm zbiórki opakowań po napojach. Zasada jest prosta: przy zakupie napoju w opakowaniu objętym systemem doliczana jest kaucja, którą użytkownik odzyskuje po zwrocie pustego opakowania. Kaucję pobiera się na etapach dystrybucji poprzedzających sprzedaż użytkownikowi końcowemu oraz od użytkownika końcowego nabywającego napój (art. 40g ust. 16 ustawy). Kaucja nie jest podatkiem ani dodatkową opłatą dla lokalu - to depozyt, który „podróżuje" z opakowaniem przez łańcuch sprzedaży.

Stawki kaucji w systemie

Opakowania objęte systemem wymienia załącznik nr 1a do ustawy, a wysokość kaucji określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1046); ustawa ustala górną granicę kaucji na 2 zł (art. 40m ust. 1).

Rodzaj opakowania Limit pojemności Wysokość kaucji
Butelka jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (PET) do 3 litrów 0,50 zł
Puszka metalowa do 1 litra 0,50 zł
Butelka szklana wielokrotnego użytku do 1,5 litra 1,00 zł

Zwróć uwagę, że jednorazowe butelki szklane nie są objęte kaucją w tym systemie: załącznik nr 1a wymienia szklane butelki wielokrotnego użytku, czyli takie, które wracają do ponownego napełnienia. Opakowania objęte systemem mają oznakowanie wskazujące na kaucję i jej wysokość (art. 40l), więc w razie wątpliwości sprawdź etykietę.

Kto organizuje system - operatorzy

System prowadzi podmiot reprezentujący (operator) - spółka akcyjna utworzona przez wprowadzających napoje w opakowaniach, która musi mieć zezwolenie (art. 40g ust. 2 i art. 40j). Twoim partnerem w rozliczeniach nie jest więc urząd, tylko operator, z którym współpracuje Twój dostawca napojów. Szczegółowe zasady rozliczeń ustalasz w umowie z operatorem; umowa ta jest dla mniejszych punktów obowiązkowa (patrz niżej).

Czy Twój lokal gastronomiczny podlega systemowi

Co mówi ustawa, a co Ministerstwo

Ustawa nakłada obowiązki na „jednostki handlu detalicznego lub hurtowego", w których użytkownikom końcowym oferowane są napoje w opakowaniach objętych systemem (art. 44). Nie ma w niej odrębnych przepisów o lokalach gastronomicznych. Stanowisko dla gastronomii przedstawiło Ministerstwo Klimatu i Środowiska w komunikacie „Czy zapłacę kaucję w restauracji?" z 7 października 2025 r. (jest to wyjaśnienie organu, nie przepis prawa):

  • przy sprzedaży na miejscu (napój spożywany w lokalu lub przelany do szklanki) nie jest wymagane pobieranie kaucji, bo opakowanie nie opuszcza lokalu,
  • gdy klient zabiera opakowanie ze sobą, sprzedawca gastronomiczny powinien pobrać kaucję.

Obowiązki zależne od powierzchni sprzedaży - próg 200 m2

Zakres uczestnictwa w systemie zależy od powierzchni sprzedaży (art. 44 ustawy):

  • Do 200 m2: jednostka, w której użytkownikom końcowym oferuje się napoje w butelkach PET lub puszkach (poz. 1 i 2 załącznika 1a), musi uczestniczyć w systemie co najmniej w zakresie pobierania kaucji, a w zakresie zwracania kaucji i zbierania pustych opakowań może uczestniczyć (art. 44 ust. 1 pkt 1). Dla szklanych butelek wielokrotnego użytku (poz. 3) obowiązek obejmuje pobieranie i zwracanie kaucji oraz zbieranie pustych opakowań (art. 44 ust. 1 pkt 2).
  • Powyżej 200 m2: obowiązek uczestniczenia w systemie co najmniej w zakresie pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań (art. 44 ust. 2).
  • Umowa z operatorem: przedsiębiorca z jednostką do 200 m2 jest obowiązany zawrzeć pisemną umowę (papierową, elektroniczną lub w formie dokumentowej, pod rygorem nieważności) z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym, który się do niego zgłosił (art. 44 ust. 4); operator nie może odmówić takiej umowy (ust. 5). Dla jednostek powyżej 200 m2 umowę zawiera się z każdym operatorem, który się zgłosi (ust. 6).

Ustawa odwołuje się do „powierzchni sprzedaży" w rozumieniu ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 8 pkt 10a). Nie znaleźliśmy w ustawie ani w komunikacie MKiŚ wskazówki, jak liczyć tę powierzchnię w lokalu gastronomicznym; jeśli sprzedajesz napoje w opakowaniach także „z półki", zapytaj operatora lub Ministerstwo.

Reguła do przyjęcia w lokalu (zgodna ze stanowiskiem MKiŚ): kaucję pobierasz wtedy, gdy opakowanie objęte systemem opuszcza lokal razem z klientem. Gdy napój zostaje przelany do szklanki, a butelka czy puszka zostaje w lokalu, nie pobierasz kaucji od klienta, a opakowanie możesz oddać do punktu zbiórki.

Napoje na miejscu vs na wynos - jak to wygląda w praktyce

Sprzedaż na wynos

Klient kupuje napój w puszce lub butelce PET i wychodzi z nim z lokalu. Opakowanie trafia do klienta, więc pobierasz kaucję (tak MKiŚ w komunikacie z 7.10.2025). Klient odzyska kaucję, oddając opakowanie w punkcie odbioru; system nie wymaga okazania dowodu zakupu (art. 40g ust. 1 pkt 4).

Konsumpcja na miejscu

Jeśli serwujesz napój na miejscu - otwierasz butelkę, przelewasz do szklanki, a opakowanie zostaje w lokalu - według MKiŚ nie pobierasz kaucji od klienta. Pamiętaj, że Ty kaucję zapłaciłeś przy zakupie napoju od dostawcy. Ministerstwo wskazuje, że lokal może samodzielnie zwrócić takie opakowania do punktu zbiórki. Warunki zwrotu i rozliczenia ustal z operatorem lub dostawcą, bo szczegóły (np. czy zwrot jest możliwy bez umowy) wynikają z umowy i z zasad poszczególnych operatorów, których nie weryfikowaliśmy.

Scenariusz pośredni: klient wypił część napoju na miejscu, ale zabiera butelkę ze sobą. To nasza rekomendacja, a nie przepis: skoro opakowanie opuszcza lokal, bezpieczniej traktować to jak sprzedaż na wynos i pobrać kaucję. Ustal w lokalu jedną spójną praktykę i przeszkol z niej personel.

Dowóz i delivery

Przy sprzedaży z dowozem opakowanie trafia do klienta, więc logika jest taka sama jak na wynos. Nie znaleźliśmy w ustawie ani w komunikacie MKiŚ odrębnych zasad dla delivery. Jeśli sprzedajesz przez platformy, sprawdź w regulaminie lub u opiekuna platformy, jak obsługiwana jest pozycja kaucji w koszyku i w rozliczeniach.

Kaucja w kasie fiskalnej i ewidencji

Kasa fiskalna

Dla VAT kaucja pobierana za opakowanie objęte systemem kaucyjnym nie jest wliczana do podstawy opodatkowania, jeżeli podatnik dokonał dostawy towaru w tym opakowaniu (art. 29a ust. 11a ustawy o VAT). W praktyce lokale wykazują kaucję jako osobną pozycję, odrębną od ceny napoju. Przepisy, które sprawdziliśmy, nie wskazują obowiązkowego sposobu zapisu w kasie, więc konfigurację ustal z serwisantem kasy i księgowym - zależy ona od modelu kasy i systemu POS.

Ewidencja opakowań

Ustawa wymaga prowadzenia ewidencji w postaci papierowej albo elektronicznej, z podziałem na lata, i przechowywania jej przez 5 lat od początku roku następującego po roku, którego dotyczy (art. 44 ust. 10-12):

  • Jeśli uczestniczysz w systemie tylko w zakresie pobierania kaucji (np. typowy mały lokal przy PET i puszkach): liczba nabytych i sprzedanych napojów w opakowaniach objętych systemem (ust. 11).
  • Jeśli pobierasz i zwracasz kaucję oraz zbierasz puste opakowania: liczba nabytych i sprzedanych napojów, liczba zwróconych opakowań oraz wysokość pobranych, zwróconych i niezwróconych kaucji (ust. 10).

Dobrą praktyką (nie wymogiem przepisu) jest dodatkowo notowanie, ile kaucji zapłaciłeś dostawcom i ile pustych opakowań po napojach z sali czeka na zwrot, żeby kaucja nie przepadała.

VAT i podatki - skonsultuj z księgowym

Poza art. 29a ust. 11a ustawy o VAT rozliczenie kaucji na gruncie VAT i podatku dochodowym ma swoje niuanse, m.in. księgowanie kaucji z faktur zakupowych i traktowanie kaucji niezwróconych. Tych kwestii nie rozstrzygamy; umów się na krótką konsultację z księgowym i ustal jeden spójny sposób księgowania.

Wdrożenie systemu kaucyjnego w lokalu krok po kroku

  1. Zrób przegląd asortymentu napojów. Wypisz napoje w butelkach PET do 3 l, puszkach do 1 l i szklanych butelkach wielokrotnego użytku do 1,5 l. Sprawdź oznaczenia kaucyjne na etykietach.
  2. Sprawdź faktury od dostawców. Zobacz, czy kaucja jest wyodrębniona i gdzie możesz zwracać opakowania z napojów serwowanych na miejscu.
  3. Zawrzyj umowę z operatorem. Dla jednostki do 200 m2 umowa z co najmniej jednym operatorem jest obowiązkowa (art. 44 ust. 4). Ustal w niej zasady rozliczania kaucji.
  4. Skonfiguruj kasę fiskalną lub POS. Dodaj pozycję kaucji do napojów sprzedawanych na wynos - z pomocą serwisanta i księgowego.
  5. Ustal zasady dla sali i wynosu. Jedna prosta reguła dla personelu: opakowanie wychodzi z lokalu = kaucja pobrana; opakowanie zostaje = trafia do pojemnika na zwroty.
  6. Umieść informację dla klientów. Punkt uczestniczący co najmniej w pobieraniu kaucji musi umieścić w widocznym miejscu informację o warunkach i trybie zwrotu pustych opakowań oraz możliwości zwrotu kaucji (art. 42 ust. 2).
  7. Zorganizuj miejsce na puste opakowania. Osobne pojemniki na PET, puszki i szkło wielokrotnego użytku, poza strefą produkcji, tak by nie kolidowało to z zasadami higieny weryfikowanymi podczas kontroli wymogów sanitarnych w gastronomii.
  8. Przeszkol zespół. Kelnerzy i osoby na kasie powinni umieć wyjaśnić klientowi, czym jest kaucja i gdzie można zwrócić opakowanie. Krótkie szkolenie odnotuj w rejestrze szkoleń.
  9. Prowadź ewidencję w zakresie z art. 44 ust. 10 lub 11 i przechowuj ją 5 lat.

Warto potraktować kaucję jak każdą inną procedurę w lokalu: spisać ją, przypisać odpowiedzialność i dołączyć do segregatora z dokumentacją. Podobnie jak przy HACCP, procedura, która istnieje tylko „w głowie właściciela", przestaje działać przy rotacji personelu. O tym, ile kosztują braki w dokumentacji, pisaliśmy w artykule o kosztach braku dokumentacji HACCP.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mała kawiarnia musi pobierać kaucję?

Jednostka handlu detalicznego do 200 m2, w której oferuje się napoje w opakowaniach objętych systemem, musi uczestniczyć w systemie co najmniej w zakresie pobierania kaucji (art. 44 ust. 1 ustawy). Według MKiŚ w gastronomii kaucję pobiera się przy sprzedaży na wynos, a nie przy napojach spożywanych w lokalu.

Czy muszę przyjmować zwroty butelek i puszek w lokalu?

Dla PET i puszek w jednostce do 200 m2 przyjmowanie zwrotów jest dobrowolne (art. 44 ust. 1 pkt 1). Dla szklanych butelek wielokrotnego użytku obowiązek obejmuje także zwracanie kaucji i zbieranie pustych opakowań (pkt 2). Powyżej 200 m2 obowiązek dotyczy wszystkich objętych opakowań (ust. 2). Zawsze potrzebna jest umowa z operatorem.

Co z napojami serwowanymi na miejscu, w szklance?

Według MKiŚ nie pobierasz wtedy kaucji od klienta, bo opakowanie nie opuszcza lokalu. Kaucję zapłaciłeś dostawcy przy zakupie, a puste opakowania lokal może samodzielnie zwrócić do punktu zbiórki. Warunki zwrotu ustal z operatorem lub dostawcą.

Ile wynosi kaucja?

0,50 zł za butelkę PET do 3 litrów i puszkę metalową do 1 litra oraz 1,00 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 litra (rozporządzenie MKiŚ z 8 lipca 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1046). Aktualne stawki zawsze weryfikuj w obowiązującym rozporządzeniu.

Jak wykazać kaucję na paragonie?

Przepisy, które sprawdziliśmy, nie wskazują obowiązkowego zapisu na paragonie. W praktyce kaucję wykazuje się jako osobną pozycję, odrębną od ceny napoju. Konfigurację kasy lub POS ustal z serwisantem i księgowym.

Czy kaucja podlega VAT?

Kaucja pobierana za opakowanie objęte systemem kaucyjnym nie jest wliczana do podstawy opodatkowania, jeżeli podatnik dokonał dostawy towaru w tym opakowaniu (art. 29a ust. 11a ustawy o VAT). Pozostałe aspekty rozliczenia (w tym kaucje niezwrócone) skonsultuj z księgowym.

System kaucyjny to kolejny obowiązek, który warto mieć uporządkowany w lokalu gastronomicznym - obok HACCP, ewidencji odpadów i wymogów sanitarnych. Spisana procedura, przeszkolony zespół i jej włączenie do reszty dokumentacji ułatwiają pracę. Jeśli Twój segregator z procedurami wymaga uporządkowania, zajrzyj do pakietów dokumentacji HACCP i GHP/GMP - gotowych szablonów, które wypełniasz danymi swojego lokalu.


Stan prawny na: 4 października 2026
Podstawa prawna: ustawa z 13.06.2013 o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 619, stan na 29.04.2026; art. 8 pkt 10a, 15ba, art. 40g, 40l, 40m, 42, 44, załącznik nr 1a); rozporządzenie MKiŚ z 8.07.2024 w sprawie wysokości kaucji (Dz.U. 2024 poz. 1046); ustawa o VAT (tj. Dz.U. 2026 poz. 1263, art. 29a ust. 11a); komunikat MKiŚ „Czy zapłacę kaucję w restauracji?” z 7.10.2025 (wyjaśnienie organu, bez mocy przepisu prawa). Nie sprawdzaliśmy: warunków umów poszczególnych operatorów, interpretacji podatkowych dotyczących księgowania kaucji, sposobu liczenia powierzchni sprzedaży w lokalach gastronomicznych, szczegółów obsługi kaucji przez platformy dostaw, sankcji za naruszenie obowiązków
Ostatni przegląd: 4 października 2026

Zobacz pakiety dokumentacji HACCP →

Tematy:system kaucyjny gastronomiasystem kaucyjny 2026kaucja za butelki i puszki gastronomiasystem kaucyjny sprzedaż na wynos

Za darmo, na maila

Plakat: 14 alergenów. Do powieszenia w kuchni.

Gotowy do wydruku w A4 i A3. Wszystkie 14 alergenów podlegających obowiązkowi informowania, w formie czytelnej dla całej kuchni. W trzech wersjach językowych: polskiej, ukraińskiej i angielskiej. Plakat jest wysyłany e-mailem na podany adres.