14 alergenów: lista z przykładami potraw

W Unii Europejskiej obowiazuje lista 14 alergenow, o ktorych musisz informowac klientow. Dotyczy to kazdego lokalu gastronomicznego - restauracji, baru, kawiarni, food trucka, cateringu i dowozu. Ponizej znajdziesz kompletna liste z konkretnymi przykladami potraw, w ktorych kazdy alergen sie pojawia, oraz praktyczne wskazowki dotyczace oznaczania w menu.

Najważniejsze informacje w skrócie

• 14 grup alergenów wymienia załącznik II do rozporządzenia UE nr 1169/2011. Dla żywności oferowanej bez opakowania, także w gastronomii, informacja o nich jest obowiązkowa (art. 44 ust. 1 lit. a).
• Informacja ma być dostępna w miejscu sprzedaży, czyli zanim klient wybierze danie, a w Polsce podaje się ją na wywieszce lub w inny sposób bezpośrednio dostępny dla klienta (§ 19 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z 23.12.2014).
• Najwięcej pomyłek nie dotyczy dań głównych, lecz sosów, dodatków, przypraw i półproduktów - tam alergeny się ukrywają (to praktyka branży, nie statystyka).
• Brak lub błędne znakowanie według rozporządzenia 1169/2011 nie jest wykroczeniem z art. 100 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, więc nie wystawia się za nie mandatu karnego na tej podstawie. Ustawa przewiduje za to karę pieniężną wymierzaną decyzją przez państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego (art. 103 ust. 1 pkt 1b lit. c i art. 104), do trzydziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Więcej o karach i odwołaniu w artykule o mandatach i karach Sanepidu.
• Za rzetelność informacji o żywności w lokalu odpowiada przedsiębiorca prowadzący lokal (art. 8 ust. 5 rozporządzenia 1169/2011), a nie klient.
• Pobierz darmowy plakat "14 alergenów" do druku (PDF) i powieś w kuchni jako ściągawkę dla zespołu.

Dlaczego oznaczanie alergenów jest obowiązkowe

Podstawa prawna to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Jego art. 44 ust. 1 lit. a nakłada obowiązek podania informacji o substancjach powodujących alergie (art. 9 ust. 1 lit. c) także wtedy, gdy żywność jest oferowana konsumentom finalnym lub zakładom żywienia zbiorowego bez opakowania. Sposób przekazania określa prawo krajowe: w Polsce § 19 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. 2015 poz. 29, z późn. zm.). Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia nie zawiera tego obowiązku, a jedynie sankcję za jego naruszenie (art. 103 ust. 1 pkt 1b lit. c).

W praktyce oznacza to, że:

• Informacja o alergenach dotyczy każdej oferowanej potrawy - może być podana bezpośrednio w karcie albo w osobnym dokumencie dostępnym w lokalu, o ile klient ma do niego łatwy dostęp.
• Informacja ma być dostępna w miejscu sprzedaży, zanim klient złoży zamówienie.
• Samo „zapytaj obsługę" to za mało. Zawiadomienie Komisji 2017/C 428/01 (pkt 30-31) dopuszcza przekaz ustny tylko jako możliwy do zweryfikowania, a przy braku przepisów krajowych wymaga formy pisemnej i wyklucza podawanie informacji wyłącznie na prośbę konsumenta. Przewodnik MRiRW (bez mocy prawnej) dopuszcza „na życzenie" tylko przy widocznej informacji, że można ją uzyskać, a PSSE w Gołdapi (31.12.2020) uważa, że sam przekaz ustny nie wystarcza.
• Wyróżnianie nazw alergenów (czcionką, stylem lub kolorem tła) wymagane jest w wykazie składników (art. 21 ust. 1 lit. b). Jeśli osobno podajesz tylko tabelę alergenów, wyróżnienie jest dobrą praktyką, nie wymogiem z tego przepisu.

Kontrole prowadzi Państwowa Inspekcja Sanitarna. Nie mamy danych o tym, jakie nieprawidłowości stwierdza się najczęściej, więc takich twierdzeń nie stawiamy. Nie chodzi zresztą tylko o kary: chodzi o bezpieczeństwo klientów i reputację Twojego lokalu.

Pelna lista 14 alergenow z przykladami potraw

Ponizej znajdziesz kazdy z 14 alergenow wraz z informacja, gdzie wystepuje w kuchni gastronomicznej i w jakich potrawach najczesciej sie pojawia.

1. Gluten

Zrodlo: pszenica, zyto, jeczmien, owies (i ich odmiany krzyzowe: orkisz, kamut, pszenzyto).

Gdzie wystepuje w kuchni: maka pszenna, bulka tarta, panierka, makaron, ciasto, piwo, sos sojowy (zawiera pszenice), kostki bulionowe, zageszcsacze do sosow.

Przyklady potraw: schabowy w panierce, pierogi, nalesniki, pizza, zupa krem zageszczona maka, sos beszamelowy, ciasta i ciastka, piwo w marynatkach do miesa.

Jak oznaczyc w menu: wylistuj jako "gluten (pszenica)" lub "gluten (zyto)" w zaleznosci od zrodla. Jesli uzywasz sosu sojowego - pamietaj, ze tez zawiera gluten.

2. Skorupiaki

Zrodlo: krewetki, kraby, homary, langusty, raki.

Gdzie wystepuje w kuchni: zupy rybne, pasty krewetkowe, owoce morza w sałatkach, buliony z owoców morza, kremy bisque.

Przyklady potraw: krewetki w ciescie tempura, salatka z owocami morza, pad thai z krewetkami, zupa bisque, risotto z owocami morza, krewetki w masle czosnkowym.

Jak oznaczyc w menu: podaj konkretny gatunek: "skorupiaki (krewetki)" lub "skorupiaki (krab)". Uwaga na mieszanki owocow morza - czesto zawieraja kilka gatunkow.

3. Jaja

Zrodlo: jaja kurze (najczesciej), ale takze przepiorcze, kacze i inne.

Gdzie wystepuje w kuchni: majonez, panierka (rozbijane jajko do obtaczania), ciasta, lody, makaron jajeczny, sosy emulsyjne, niektore kremy i budynie.

Przyklady potraw: salatka z majonezem, kotlet w panierce (jajko + bulka tarta), nalesniki, tiramisu, lody waniliowe, sos holenderski, pasta carbonara, frytata.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "jaja". Pamietaj o ukrytych zrodlach - majonez w sosach, jajko w ciescie nalesnikowym, makaron jajeczny.

4. Ryby

Zrodlo: wszystkie gatunki ryb - losos, dorsz, sledz, tunczyk, anchois, pstrag i inne.

Gdzie wystepuje w kuchni: sos Worcestershire (zawiera anchois), pasta z anchois, buliony rybne, kremy rybne, surimi (imitacja kraba, czesto z ryb).

Przyklady potraw: fish and chips, salatka nicejska (tunczyk, anchois), zupa rybna, sushi, tatar z lososia, sos cezar (zawiera anchois), salatka z surimi.

Jak oznaczyc w menu: podaj gatunek ryby: "ryby (losos)" lub "ryby (anchois)". Sos Worcestershire jest jednym z najczesciej pomijanych zrodel - zaznacz to w wykazie.

5. Orzeszki ziemne

Zrodlo: orzeszki arachidowe (botanicznie to rosliny straczkowe, nie orzechy).

Gdzie wystepuje w kuchni: maslo orzechowe, olej arachidowy, sosy azjatyckie (satay, pad thai), desery, batoniki, mieszanki orzechow, niektore margaryny.

Przyklady potraw: pad thai z sosem orzechowym, satay z kurczaka, salatki z posypka orzechowa, desery z maslem orzechowym, zupa afrykanska z orzechami ziemnymi.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "orzeszki ziemne". To oddzielna kategoria od "orzechow" (pkt 8) - nie lacz ich w jedna pozycje.

6. Soja

Zrodlo: ziarna soi i produkty pochodne - sos sojowy, tofu, tempeh, mleko sojowe, lecytyna sojowa, olej sojowy.

Gdzie wystepuje w kuchni: sos sojowy (jeden z najczesciej uzywanych), lecytyna sojowa w czekoladzie i pieczywie, olej sojowy do smażenia (całkowicie rafinowany olej i tłuszcz sojowy są w załączniku II wyłączone, więc sprawdź, jaki olej faktycznie używasz), tofu w daniach wegetarianskich, marynaty azjatyckie.

Przyklady potraw: stir-fry z sosem sojowym, ramen, tofu pad thai, czekoladowy fondant (lecytyna sojowa), pieczywo (lecytyna sojowa jako emulgator), marynowane mieso z sosem sojowym.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "soja". Sprawdzaj etykiety polproduktow - lecytyna sojowa jest w bardzo wielu produktach przetworzonych i nie zawsze jest oczywista.

7. Mleko

Zrodlo: mleko krowie i produkty pochodne - maslo, smietana, sery, jogurt, serwatka, kazeina, laktoza.

Gdzie wystepuje w kuchni: maslo do smazenia, smietana w sosach, sery w zapiekankach i sałatkach, czekolada mleczna, bulion (niektore kostki zawieraja mleko), puree ziemniaczane.

Przyklady potraw: puree ziemniaczane z maslem, sos beszamelowy, zapiekanka z serem, pizza (ser mozzarella), tiramisu, panna cotta, zupa krem ze smietana, risotto z parmezanem.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "mleko". Czesty blad - pomijanie masla lub smietany jako zrodla mleka. Jesli uzywasz masla do smazenia, danie zawiera alergen mleka.

8. Orzechy

Zrodlo: orzechy laskowe, wloskie, nerkowce, pekan, brazylijskie, pistacje, makadamia, migdaly.

Gdzie występuje w kuchni: pesto (często z nerkowcami lub migdałami), desery, ciasta, granola, panierki orzechowe, marynaty, oleje orzechowe, muesli.

Przyklady potraw: pesto z nerkowcami lub migdałami, ciasto orzechowe, brownie z orzechami wloskimi, salatka z orzechami, baklava (pistacje, orzechy wloskie), lody pistacjowe, granola z migdalami.

Jak oznaczyc w menu: podaj konkretny rodzaj: "orzechy (laskowe)" lub "orzechy (nerkowce)". Zawiadomienie Komisji 2017/C 428/01 (pkt 13) wymaga tego w wykazie składników na żywności opakowanej, a w gastronomii to po prostu użyteczne dla klienta, bo uczulenie bywa na jeden rodzaj orzecha. Uwaga: wykaz orzechów w załączniku II jest wyczerpujący (pkt 6 zawiadomienia): orzechy pinii (piniole) nie są w nim wymienione, więc samo ich użycie nie jest objęte tym obowiązkiem. Ostrzeżenie o nich jest dobrowolne i warto je rozważyć.

9. Seler

Zrodlo: seler naciowy, seler korzeniowy, nasiona selera, seler w proszku.

Gdzie wystepuje w kuchni: buliony (seler jest podstawa wloskiej soffritto i polskiego wlozczyzny), zupy, salatki, kostki bulionowe, przyprawy w proszku, marynaty warzywne.

Przyklady potraw: rosol (wloszczyzna z selerem), zupa pomidorowa na bulionie warzywnym, salatka Waldorf, salatka jarzynowa, seler w surówce, zupy krem z warzyw.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "seler". To jeden z najczesciej pomijanych alergenow, bo seler jest "wszedzie" - w bulionach, wlosczyznie, kostkach rosołowych. Sprawdz sklad kostek i przypraw.

10. Gorczyca

Zrodlo: nasiona gorczycy, musztarda, olej gorczycowy, gorczyca w proszku.

Gdzie wystepuje w kuchni: musztarda (oczywiscie), marynaty, dressingi, sosy (np. vinaigrette), przyprawy gotowe, mieszanki przyprawowe, niektore ketchupy i majonezy.

Przyklady potraw: hot dog z musztarda, dressingi sałatkowe (vinaigrette miodowo-musztardowy), schab w musztardzie, marynaty do grilla, sos holenderski (niektore przepisy), pieczenie w glazurze musztardowej.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "gorczyca". Uwaga na gotowe sosy i dressingi - czesto zawieraja gorczyce, nawet jesli to nie jest oczywiste z nazwy produktu.

11. Sezam

Zrodlo: nasiona sezamu, pasta sezamowa (tahini), olej sezamowy.

Gdzie wystepuje w kuchni: bulki do burgerow (posypka sezamowa), hummus (tahini), sałatki azjatyckie, panierki, olej sezamowy w daniach azjatyckich, halvah.

Przyklady potraw: burger w bulce sezamowej, hummus z tahini, salatka azjatycka z olejem sezamowym, falafel z tahini, pieczywo z sezamem, sushi z posypka sezamowa.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "sezam". Najczestszy problem - bulki do burgerow. Jesli zamawiasz bulki z posypka sezamowa, kazdy burger z ta bulka musi miec oznaczony sezam.

12. Dwutlenek siarki i siarczyny

Zrodlo: dwutlenek siarki (SO2) i siarczyny w stezeniu powyzej 10 mg/kg lub 10 mg/l. Stosowane jako konserwanty.

Gdzie wystepuje w kuchni: wino (biale i czerwone), suszone owoce (morele, rodzynki, zurawina), ocet winny, przetworzone mieso (kielbaski, wedliny), musztarda, sok cytrynowy z koncentratu.

Przyklady potraw: dania z winem (sos do miesa, risotto), salatki z suszonymi owocami, desery z rodzynkami, dressingi z octem winnym, dania z wedlina przetworzona.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "dwutlenek siarki i siarczyny" lub "siarczyny". Jesli gotujesz z winem - siarczyny z wina mogą pozostać w daniu. Próg z załącznika II (powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/l w przeliczeniu na SO2) dotyczy produktu gotowego do spożycia, więc to, czy dane danie go przekracza, zależy od ilości i rodzaju wina; w razie wątpliwości oznacz. Sprawdź też suszone owoce i przetworzone mięso.

13. Lubin

Zrodlo: nasiona lubinu, maka lubinowa.

Gdzie wystepuje w kuchni: maka lubinowa w pieczywie (szczegolnie bezglutenowym), makaronach, ciastach, preparatach bialkowych. Lubin jest coraz czesciej stosowany jako zamiennik soi i glutenu.

Przyklady potraw: pieczywo bezglutenowe z maka lubinowa, makaron bezglutenowy, ciasta i babeczki z maka lubinowa, produkty "wysokobialkowe" w ofercie fit.

Jak oznaczyc w menu: oznaczaj jako "lubin". To alergen, ktory pojawia sie coraz czesciej, bo maka lubinowa zyskuje popularnosc w produktach bezglutenowych i wegetarianskich. Sprawdzaj etykiety pieczyw i makaronow.

14. Mieczaki

Zrodlo: małze, osmiornice, kalmary, slimaki, przegrzebki, omulki.

Gdzie wystepuje w kuchni: owoce morza, zupy rybne, frutti di mare, sos ostrygowy, pasty z owocow morza.

Przyklady potraw: spaghetti frutti di mare, kalmary w panierce (dodatkowo gluten i jaja), risotto z owocami morza, zupa rybna, escargot (slimaki), salatka z osmiornica, stir-fry z sosem ostrygowym.

Jak oznaczyc w menu: podaj gatunek: "mieczaki (kalmary)" lub "mieczaki (małze)". Uwaga na sos ostrygowy - to ukryte zrodlo mieczakow w kuchni azjatyckiej. Jesli uzywasz go w stir-fry, oznacz alergen.

Jak oznaczac alergeny w menu - praktyczne wskazowki

Przepisy nie narzucają jednego formatu (§ 19 ust. 2 rozporządzenia MRiRW mówi o wywieszce lub innym sposobie bezpośrednio dostępnym dla klienta). Możesz wybrać sposób, który pasuje do Twojego lokalu. Ważne, żeby był czytelny i konsekwentny.

Opcja 1: Numery przy nazwach dan. Przypisz kazdem alergenowi numer od 1 do 14 (zgodnie z kolejnoscia powyzej). Przy kazdym daniu w menu wpisz odpowiednie numery. Na dole strony lub z tylu menu umiec legende.

Opcja 2: Ikony lub symboly. Zaprojektuj prostie ikony dla kazdego alergenu (np. klosek zyta dla glutenu, krewetka dla skorupiakow). Umieszczasz je przy kazdym daniu. Metoda bardziej wizualna, ale wymaga projektanta i moze byc nieczytelna przy malych rozmiarach.

Opcja 3: Oddzielna tabela alergenow. Najbardziej przejrzysta metoda to osobna tabela, gdzie w wierszach masz dania, a w kolumnach 14 alergenow. Zaznaczasz "X" tam, gdzie alergen wystepuje. Wyglada to tak:

Gotowy szablon z wszystkimi 14 kolumnami, legenda i przykladami wypelnienia znajdziesz w Poradniku tworzenia wykazu alergenow. Nie musisz budowac tabeli od zera.

Opcja 4: Opis w skladnikach. Alergeny wyróżniasz bezposrednio w opisie skladu dania - pogrubieniem, WIELKIMI LITERAMI lub innym kolorem. Np. "Carbonara: makaron (GLUTEN), boczek, JAJA, ser pecorino (MLEKO), pieprz."

Niezaleznie od wybranej metody:

• Informacja musi być dostępna w miejscu sprzedaży, przed zamówieniem.

• Musi byc aktualna - kazda zmiana receptury wymaga aktualizacji.

• Musi byc spojsna - to, co jest w menu, musi odpowiadac temu, co faktycznie trafia na talerz.

• Personel musi wiedziec, gdzie znalezc informacje i jak odpowiedziec na pytanie klienta.

Najczestsze bledy przy oznaczaniu alergenow

Typowe błędy (praktyka branży, bez statystyk):

1. Pomijanie sosow i dodatkow. Danie glowne jest oznaczone, ale sos (np. z musztarda, smietana, sosem sojowym) juz nie. Klient dostaje alergen, o ktorym nie wiedzial.

1. Brak aktualizacji po zmianie dostawcy. Zmienil sie producent bulki, majonezu lub kostki bulionowej - a wykaz alergenow pozostal stary. Nowy produkt moze miec inny sklad.

1. Laczenie "orzeszków ziemnych" z "orzechami". To dwie oddzielne kategorie alergenow. Klient uczulony na orzechy laskowe moze tolerowac orzeszki ziemne i odwrotnie.

1. Pomijanie "ukrytych" alergenow. Lecytyna sojowa w czekoladzie, seler w kostkach bulionowych, anchois w sosie Worcestershire, siarczyny w winie uzywanym do gotowania. To alergeny, ktore nie sa widoczne w nazwie dania.

1. Brak informacji o ryzyku cross-contactu. Nawet jesli danie nie zawiera alergenu w recepturze, moze miec kontakt z alergenem w kuchni (np. wspolna frytownica, deska do krojenia). Przepisy nie wymagają informowania o zanieczyszczeniu krzyżowym, ale przewodnik MRiRW dopuszcza dobrowolne ostrzeżenia typu "może zawierać"; nie powinny być stosowane "z zasady", tylko tam, gdzie ryzyko faktycznie występuje.

1. Wykaz zrobiony raz i zapomniany. Menu sie zmienia, pojawiaja sie dania sezonowe, zmienaja sie dostawcy - ale wykaz alergenow pozostaje sprzed pol roku. Informacja ma być rzetelna (art. 8 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011), więc nieaktualny wykaz jest ryzykiem.

1. Personel nie wie, gdzie szukac informacji. Wykaz istnieje, ale kelner nie wie, gdzie jest. Albo nie potrafi go odczytac. Szkolenie zespolu z alergenow jest rownie wazne jak sam wykaz.

FAQ - najczesciej zadawane pytania

Ile jest alergenow obowiazkowych do oznaczenia?

Obowiązkowa jest informacja o 14 grupach alergenów wymienionych w załączniku II do rozporządzenia UE nr 1169/2011. Sa to: gluten, skorupiaki, jaja, ryby, orzeszki ziemne, soja, mleko, orzechy, seler, gorczyca, sezam, dwutlenek siarki i siarczyny, lubin oraz mieczaki. Lista obowiązuje w całej Unii Europejskiej, a Komisja może ją zmieniać aktami delegowanymi (art. 21 ust. 2).

Jaka kara grozi za brak oznaczenia alergenów?

Brak lub błędne znakowanie według rozporządzenia 1169/2011 nie jest wykroczeniem z art. 100 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, więc nie wystawia się za nie mandatu karnego na tej podstawie. Ustawa przewiduje karę pieniężną (art. 103 ust. 1 pkt 1b lit. c), którą wymierza w drodze decyzji państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 104 ust. 1), w wysokości do trzydziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Przy ustalaniu kwoty organ uwzględnia m.in. stopień szkodliwości czynu i stopień zawinienia (art. 104 ust. 2). Od decyzji przysługuje odwołanie (14 dni, art. 129 § 2 KPA). Samo stwierdzenie nieprawidłowości może skończyć się zaleceniami pokontrolnymi wpisanymi do książki kontroli (art. 31 ustawy o PIS), które nie są decyzją. Jeśli naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, inspektor może nakazać m.in. unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (art. 27 ust. 2 ustawy o PIS, decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu). Niezależnie od tego klient, który dozna szkody, może dochodzić roszczeń na zasadach ogólnych prawa cywilnego; tego wpisu nie rozstrzygamy.

Kto odpowiada za alergeny w restauracji?

Za informację o żywności w lokalu odpowiada przedsiębiorca prowadzący lokal (art. 8 ust. 5 rozporządzenia 1169/2011). Jesli dojdzie do incydentu, procedura postepowania opisana jest w artykule reakcja alergiczna w restauracji - co robic krok po kroku. To on musi zapewnic, ze wykaz alergenow jest aktualny, personel przeszkolony, a informacja dostepna dla klienta. Obowiązku informacyjnego nie przenosi się na klienta ("przecież nie powiedział, że ma alergię"). Roszczenia wobec dostawcy to osobna kwestia, której ten wpis nie rozstrzyga.

Nastepne kroki

Oznaczanie alergenow to nie jednorazowe zadanie - to system, ktory musi dzialac na co dzien. Jesli szukasz gotowej struktury, ktora mozesz dostosowac do swojego menu, w pakietach GastroReady znajdziesz przewodnik alergenow z macierza do edycji, instrukcjami dla zespolu i zasadami aktualizacji. Nie musisz budowac tego od zera.

Przydatne materialy na blogu:

• Jak zrobic wykaz alergenow w menu - krok po kroku
• Cross-contact alergenow - jak opanowac ryzyko w kuchni
• Szkolenie z alergenów w gastronomii - scenariusz 45 min + test

Dokumentacja HACCP z gotowym przewodnikiem alergenow:

• HACCP dla restauracji - kompletna dokumentacja z macierza alergenow
• HACCP dla cateringu - procedury alergenowe dla dostaw i transportu
• HACCP dla kawiarni - alergeny w napojach, ciastach i przekaskach
• HACCP dla food trucka - uproszczona dokumentacja z oznaczaniem alergenow

---

Stan prawny na: 4 października 2026
Podstawa prawna: rozporządzenie (UE) nr 1169/2011: art. 8 ust. 2 i 5, art. 9 ust. 1 lit. c, art. 21, art. 44 ust. 1-2, załącznik II (tekst skonsolidowany obowiązujący od 1.04.2025, z uwzględnieniem rozporządzenia delegowanego 2024/2512); rozporządzenie MRiRW z 23.12.2014 (Dz.U. 2015 poz. 29) § 19 ust. 2, z aktami zmieniającymi do Dz.U. 2025 poz. 1574; ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia (tj. Dz.U. 2023 poz. 1448, ze zmianą Dz.U. 2025 poz. 1424, która nie dotyczy art. 100-104) art. 100, 103 ust. 1 pkt 1b lit. c, art. 104; ustawa o PIS (tj. Dz.U. 2024 poz. 416; zmiana Dz.U. 2026 poz. 605 dotyczy w art. 27 ust. 2 tylko słowa „obiektu"/„budynku") art. 27 ust. 1-2, art. 31; art. 129 § 2 KPA; zawiadomienie Komisji 2017/C 428/01 pkt 6, 13, 30-31 i przewodnik MRiRW (bez mocy prawnej); strona PSSE w Gołdapi z 31.12.2020 (stanowisko jednego organu). Nie sprawdzaliśmy zmian rozporządzenia 1169/2011 nowszych niż wersja skonsolidowana z 1.04.2025 ani innych aktów zmieniających ustawę o PIS niż wymienione Przykłady potraw i źródeł alergenów to wiedza branżowa, nie przepis
Ostatni przegląd: 4 października 2026