Oznaczenia w menu: obowiązek czy wybór

Menu to w prawie trzy dokumenty naraz: cennik, nośnik informacji o alergenach i oferta handlowa z opisami dań. Każdy z nich ma inny przepis i inny organ, który może go sprawdzić. Łatwo więc zająć się alergenami, a przegapić to, że karta bez gramatury jest wadliwym cennikiem.

Oznaczenia w menu dzielą się na obowiązkowe (cena z gramaturą, alergeny, zawartość alkoholu) i dobrowolne (piktogramy, kalorie, „wege", „ostre"). Dobrowolne są swobodne tylko do momentu, w którym zaczynają wprowadzać klienta w błąd.

Najważniejsze w skrócie

• Cennik gastronomiczny ma własny przepis. Wg § 9 rozporządzenia w sprawie uwidaczniania cen musi zawierać pełną nazwę potrawy i ilość, do której odnosi się cena.

• Alergeny są obowiązkowe także dla dań nieopakowanych (art. 44 rozporządzenia 1169/2011). Szczegóły w osobnym poradniku o alergenach w menu.

• Zawartość alkoholu dla napojów powyżej 1,2% obj. wynika z § 19 ust. 1 pkt 3a rozporządzenia MRiRW, z wyjątkiem napojów sporządzanych na życzenie klienta.

• Kalorie, piktogramy i hasła są dobrowolne, ale muszą spełniać art. 7 i art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011: nie mogą wprowadzać w błąd.

• Kontrolują to dwa organy: Inspekcja Handlowa sprawdza ceny, a inspekcja sanitarna informację o żywności.

Tabela: co jest obowiązkiem, a co wyborem

Oznaczenie	Status	Podstawa
Pełna nazwa potrawy i cena	obowiązkowe	§ 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia MRiT z 19.12.2022 r. w sprawie uwidaczniania cen
Ilość (gramatura lub objętość), do której odnosi się cena	obowiązkowe	§ 9 ust. 2 tego rozporządzenia
Alergeny z załącznika II	obowiązkowe	art. 44 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1169/2011; § 19 ust. 2 rozporządzenia MRiRW (forma)
Zawartość alkoholu napojów powyżej 1,2% obj.	obowiązkowe, z wyjątkiem napojów sporządzanych na życzenie	§ 19 ust. 1 pkt 3a i ust. 1b rozporządzenia MRiRW
Wykaz składników	wymieniony w § 19 ust. 1 pkt 3; zakres dla dań ocenia stacja sanitarna	§ 19 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a rozporządzenia MRiRW
Kalorie i wartość odżywcza	dobrowolne	art. 44 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1169/2011; art. 36
Piktogramy (wege, ostre, bez glutenu)	dobrowolne	art. 36 ust. 2, art. 37 rozporządzenia 1169/2011

Cennik: najczęściej pomijany obowiązek

Art. 4 ust. 1 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług wymaga uwidocznienia ceny w miejscu sprzedaży detalicznej i świadczenia usług w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Dla gastronomii rozporządzenie wykonawcze idzie dalej. Zgodnie z § 9 przedsiębiorca prowadzący działalność usługową w zakresie gastronomii:

• uwidacznia ceny potraw, wyrobów i napojów w cenniku,

• podaje w cenniku aktualne informacje pozwalające skojarzyć cenę z potrawą, w szczególności pełną nazwę potrawy, pod którą jest sprzedawana, oraz określenie ilości, do której odnosi się cena,

• zapewnia wystarczającą liczbę cenników i udostępnia je przed przyjęciem zamówienia,

• wywiesza cenniki w miejscu ogólnodostępnym wewnątrz lub na zewnątrz lokalu.

W praktyce oznacza to, że wpis „Kebab 25 zł" jest wadliwy, jeśli nie wiadomo, czy to porcja w picie 250 g czy 400 g. Samo „duża porcja" nie wskazuje ilości. Gramaturę podaje się w gramach lub mililitrach, a przy napojach w objętości. Jeśli menu zmienia się po godzinie, cennik też musi się zmienić.

Za niewykonanie obowiązków z art. 4 wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej nakłada decyzją karę pieniężną do 20 000 zł, a przy co najmniej trzech naruszeniach w ciągu 12 miesięcy do 40 000 zł (art. 6 ust. 1 i 2). To inna instytucja niż Sanepid, więc kontrole nie muszą się pokrywać.

Alergeny: tylko przypomnienie, bo temat ma osobne teksty

Art. 44 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1169/2011 czyni obowiązkowym przekazanie informacji o alergenach także w żywności oferowanej bez opakowania. Jak to zrobić w menu, tłumaczy poradnik o alergenach w menu, a lista 14 substancji z przykładami jest w tekście 14 alergenów z przykładami potraw. Jeśli sprzedajesz też z dostawą, tych samych informacji potrzebujesz przy zamówieniu zdalnym, o czym piszemy w tekście o alergenach w delivery.

Piktogramy są dozwolone jako uzupełnienie. Art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011 mówi, że obowiązkowe dane określa się słownie i liczbowo, a dodatkowo można je wyrazić piktogramami lub symbolami. Sama ikonka bez legendy nie spełnia więc wymogu. Dodaj objaśnienie symboli na tej samej stronie menu.

Napoje alkoholowe: procenty w karcie

Od zmiany rozporządzenia MRiRW z 2024 roku (Dz.U. 2024 poz. 217, w mocy od 20 sierpnia 2024 r.) § 19 ust. 1 pkt 3a wymaga podania rzeczywistej zawartości alkoholu dla napojów nieopakowanych, zgodnie z art. 28 rozporządzenia 1169/2011. Ust. 1b wyłącza ten wymóg dla napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,2% obj. sporządzanych w pomieszczeniu sprzedaży na życzenie konsumenta, czyli typowo dla koktajli przygotowywanych przy barze. Wprost z przepisu wynika więc, że piwo z nalewaka czy wino na kieliszki, które nie są „sporządzane", zostają objęte obowiązkiem. Nie znaleźliśmy oficjalnej interpretacji dla lokali, dlatego przy kartach z napojami bezpieczniej podać procenty. Zasady dotyczące zezwoleń omawiamy w tekście o zezwoleniu na sprzedaż alkoholu.

Skład, nazwa dania i zasada „nie wprowadzaj w błąd"

§ 19 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW wymienia wykaz składników wśród informacji dla żywności nieopakowanej. Jak ten przepis stosować do dań w restauracji, jest sprawą interpretacji, a organy nie zawsze mówią to samo. Jedna z powiatowych stacji w komunikacie wskazuje, że restaurator ma podać pełen skład z wyszczególnieniem alergenów. Jeśli nie masz pewności, zapytaj własną stację sanitarną, zanim wydrukujesz nowe menu.

Niezależnie od tego obowiązuje ogólna zasada z art. 7 rozporządzenia 1169/2011: informacje o żywności nie mogą wprowadzać w błąd co do składu, charakteru i metod wytwarzania. Art. 7 ust. 1 lit. d wymienia konkretny przypadek: sugerowanie wyglądem, opisem lub prezentacją graficzną, że chodzi o określony środek lub składnik, mimo że naturalnie obecny albo zwykle stosowany komponent został zastąpiony innym. W menu to na przykład:

• „maślany sos" z margaryny,

• „polędwica" z innego elementu,

• „świeże" przy daniach z półproduktów,

• „domowe" przy produktach kupionych gotowych.

Przepis nie mówi, że zamiennik jest zakazany. Mówi, że nazwa i opis nie mogą sugerować czegoś innego.

Oznaczenia dobrowolne: swoboda do pewnej granicy

Art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011 stawia trzy warunki dla informacji podawanych dobrowolnie: nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd, nie mogą być niejednoznaczne ani dezorientujące, a w stosownych przypadkach muszą opierać się na danych naukowych. Art. 37 dodaje, że nie wolno ich prezentować kosztem miejsca przeznaczonego na informacje obowiązkowe. Menu, w którym alergeny są drobnym drukiem pod dużym napisem „FIT", może ten przepis naruszać.

Bez glutenu

Dla informacji o nieobecności glutenu rozporządzenie wykonawcze 828/2014 dopuszcza tylko określone sformułowania. „Bezglutenowy" wolno stosować wyłącznie wtedy, gdy żywność w postaci sprzedawanej konsumentowi nie zawiera więcej niż 20 mg/kg glutenu, a „o bardzo niskiej zawartości glutenu" gdy nie przekracza 100 mg/kg i dotyczy żywności ze składnikami specjalnie przetworzonymi. Rozporządzenie nie wyłącza gastronomii z zakresu. Dlatego etykieta „gluten free" na daniu z kuchni, w której pracuje się z mąką pszenną, jest ryzykiem. Szerzej: „bez glutenu" i „vegan" w menu.

Wege i wegańskie

Art. 36 ust. 3 lit. b zobowiązuje Komisję do przyjęcia aktu wykonawczego dotyczącego informacji o przydatności żywności dla wegetarian i wegan. W tekstach, które sprawdziliśmy (rozporządzenie 1169/2011 w wersji skonsolidowanej oraz rozporządzenie 828/2014), nie znaleźliśmy definicji tych pojęć. Nie potwierdziliśmy w źródle pierwotnym, czy taki akt wydano później, więc sprawdź EUR-Lex, zanim oprzesz na tym decyzję. Do czasu istnienia definicji o odpowiedzialności rozstrzyga art. 7: oznaczenie „wegańskie" przy daniu z miodem, żelatyną czy sosem rybnym wprowadza w błąd.

Kalorie

Art. 44 ust. 1 lit. b mówi, że przekazanie danych z art. 9 i 10 innych niż alergeny nie jest obowiązkowe dla żywności nieopakowanej, chyba że państwo członkowskie wprowadzi taki wymóg. W rozporządzeniu MRiRW nie znaleźliśmy obowiązku podawania wartości odżywczej dla dań w gastronomii. Jeśli dobrowolnie podajesz kalorie, liczby muszą mieć pokrycie w recepturze i gramaturze porcji. Wartość „około 450 kcal" dla dania, którego porcja zmienia się od zmiany do zmiany, jest w praktyce ryzykiem z art. 7.

„Może zawierać ślady"

Art. 36 ust. 3 lit. a przewiduje akty wykonawcze dla informacji o możliwej i niezamierzonej obecności alergenów. Nie znaleźliśmy w tekście rozporządzenia reguły, kiedy takiego zapisu wolno używać. To informacja dobrowolna i musi spełniać art. 36 ust. 2. W praktyce nie może zastępować kontroli kontaktu krzyżowego. Więcej o tym piszemy w tekście o kontaminacji krzyżowej alergenów.

Język menu

Art. 15 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 wymaga, by obowiązkowe informacje były podawane w języku łatwo zrozumiałym dla konsumentów z państwa, w którym żywność jest wprowadzana na rynek. Ust. 3 dopuszcza podawanie ich w kilku językach. W lokalu odwiedzanym przez turystów dodaj angielską kolumnę przy alergenach i nazwach dań. O zespole wielojęzycznym piszemy w tekście o szkoleniu zespołu z alergenów.

Menu, które przejdzie kontrolę: lista do sprawdzenia

• Każda pozycja ma pełną nazwę, cenę i ilość (g lub ml).

• Cenniki są dostępne w lokalu przed zamówieniem i na zewnątrz lokalu, jeśli tak je wywieszasz.

• Alergeny przy każdej pozycji lub w karcie alergenów wskazanej w menu, z legendą symboli.

• Napoje alkoholowe powyżej 1,2% z zawartością alkoholu (poza koktajlami sporządzanymi na życzenie).

• Opisy dań zgodne z recepturą: bez „domowe", „świeże" i „maślane", jeśli to nieprawda.

• Hasła „bez glutenu" i „wegańskie" tylko tam, gdzie kuchnia ma proces, który to potwierdza.

• Data aktualizacji menu i osoba odpowiedzialna za jego zmiany, ta sama co przy dokumentacji alergenów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w menu muszę podawać gramaturę?

Tak. § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie uwidaczniania cen wymaga, by cennik gastronomiczny zawierał określenie ilości potrawy lub wyrobu, do której odnosi się cena. Dotyczy to także napojów.

Czy muszę podawać kalorie?

Nie. Dla żywności nieopakowanej obowiązek dotyczy alergenów, a wartość odżywcza jest informacją dobrowolną, o ile państwo członkowskie nie wprowadziło wymogu (art. 44 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1169/2011). W rozporządzeniu MRiRW nie znaleźliśmy takiego wymogu dla dań. Jeśli podajesz kalorie, muszą być rzetelne.

Czy mogę napisać „wegańskie" w menu?

Wolno, ale odpowiadasz za zgodność opisu z daniem na podstawie art. 7 rozporządzenia 1169/2011. W sprawdzonych przez nas przepisach nie ma definicji prawnej wegańskiego, więc sprawdź każdy składnik i dodatek, także sosy i pieczywo.

Czy muszę podawać procenty w karcie alkoholi?

Z § 19 ust. 1 pkt 3a rozporządzenia MRiRW wynika taki obowiązek dla napojów nieopakowanych, z wyjątkiem napojów powyżej 1,2% obj. sporządzanych na życzenie klienta (ust. 1b).

Kto sprawdza menu: Sanepid czy Inspekcja Handlowa?

Oba organy, każdy w swoim zakresie. Cenę z gramaturą kontroluje Inspekcja Handlowa, a informację o żywności, w tym alergeny, inspekcja sanitarna. Kary są nakładane osobnymi decyzjami.

---

Stan prawny na: 4 października 2026
Podstawa prawna: ustawa z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 168; art. 4 ust. 1, art. 6); rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 19 grudnia 2022 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług (Dz.U. 2022 poz. 2776, § 9); rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 (art. 7, 9 ust. 2, 15, 36, 37, 44); rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 828/2014; rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. 2015 poz. 29, z późn. zm., § 19). Nie potwierdziliśmy w źródle pierwotnym, czy Komisja przyjęła akt wykonawczy z art. 36 ust. 3 dotyczący wegetarian i wegan oraz „może zawierać".
Ostatni przegląd: 4 października 2026